اختلال اوتیسم سطح ۳، شدیدترینسطح این اختلال رشدی–عصبی است که با نارسایی عمیق در ارتباط، تعامل اجتماعی و الگوهای رفتاری محدود و تکراری همراه میباشد. این کودکان برای عملکرد روزمره به حمایت بسیار گسترده و مداوم نیاز دارند.گفتاردرمانی بهعنوان یکی از ارکان اصلی مداخلات توانبخشی، نقشی اساسی در ایجاد، توسعه و بهبود ارتباط عملکردی ایفا میکند.
بر اساس طبقه بندی DSM-5اوتیسم سطح 3 به کودکانی اطلاق میشود که در حوزه ی ارتباط اجتماعی دارای مشکل شدید هستند و رفتارهای محدود وتکراری دارندو بدون حمایت قابل توجه، قادر به برقراری ارتباط مؤثر نمیباشند. بسیاری از این کودکان گفتارعملکردی ندارند یا کاملاً غیرکلامی هستند.در نتیجه تمرکز مداخله گفتاردرمانی در این سطح، صرفاً بر تولید گفتار نبوده بلکه بر ایجاد ارتباط معنادار و کاربردی به هر شیوه ممکن تأکید دارد.
ویژگیهای ارتباطی کودکان اوتیسم سطح ۳
کودکان مبتلا به اوتیسم سطح ۳ معمولاً با چالشهای ارتباطی عمیقی مواجه هستند که شامل موارد زیر است:
- فقدان کامل گفتار یا وجود گفتار بسیار محدود
- استفاده از اکولالیا بدون هدف ارتباطی
- نقص شدید در توجه مشترک
- تماس چشمی اندک یا عدم وجود آن
- ناتوانی در استفاده از اشاره، ژست و حالات چهره
- درک محدود دستورات ساده کلامی
- استفاده از رفتارهای چالشبرانگیز بهعنوان ابزار ارتباطی
اهداف اصلی گفتاردرمانی در اوتیسم سطح ۳
اهداف گفتاردرمانی در این کودکان واقعبینانه، فردمحور و عملکردی است و شامل موارد زیر است:
- ایجاد و تقویت ارتباط عملکردی
- افزایش درک زبان
- توسعه مهارتهای پیشزبانی
- کاهش رفتارهای مشکلساز از طریق آموزش ارتباط
- افزایش مشارکت اجتماعی و تعامل با محیط
خط درمان گفتاردرمانی در کودکان اوتیسم سطح ۳
مرحله اول: تقویت پیشنیازهای ارتباط
در مراحل اولیه، گفتاردرمانگر بر ایجاد مهارتهای پایهای تمرکز میکند که پیشنیاز هر نوع ارتباط مؤثر هستند. این مهارتها شامل توجه مشترک، نوبتگیری، تقلید حرکتی و صوتی، پاسخ به نام و تنظیم حسی میباشند. در این مرحله، همکاری نزدیک با کاردرمانگر اهمیت ویژهای دارد.
مرحله دوم: ایجاد ارتباط عملکردی و جایگزین(AAC)
در کودکانی که گفتار ندارند یا گفتار آنها کارکردی نیست، استفاده از سیستمهای ارتباطی جایگزین ضروری است. این سیستمها شامل اشاره، ژستها و ابزارهای ارتباطی ساده و تبادل تصویر می باشند. هدف اصلی در این مرحله ، توانمندسازی کودک برای بیان نیازها، درخواست کمک، ابراز مخالفت و اعلام پایان فعالیت است.
پژوهشها نشان دادهاند که استفاده از AAC نه تنها مانع رشد گفتار نمی شود، بلکه در بسیاری از موارد به رشد گفتار کمک می کند.
مرحله سوم: تقویت درک زبان
در این مرحله، تمرکز بر افزایش درک زبانی کودک است. آموزش دستورات یک مرحلهای، واژگان کاربردی روزمره، تطابق شیء با عملکرد و استفاده از اشیای واقعی پیش از تصاویر، از جمله راهبردهای این مرحله میباشند.
مرحله چهارم: رشد بیان کلامی
بسته به توانایی کودک، گفتاردرمانگر میتواند بر تولید صدا، سیلاب، کلمات کاربردی یا ترکیب گفتار با AAC تمرکز کند . در اوتیسم سطح ۳، کیفیت و کارکرد ارتباط نسبت به تعداد کلمات اولویت دارد.
مرحله پنجم: کاهش رفتارهای چالشبرانگیز از طریق ارتباط
بسیاری از رفتارهای مشکلساز در این کودکان ناشی از ناتوانی در بیان نیازها و احساسات است. گفتاردرمانی با آموزش راههای ارتباطی جایگزین، به کاهش رفتارهایی مانند جیغ، پرخاشگری و قشقرق کمک می کند.
نقش خانواده در فرایند درمان
آموزش والدین و مراقبین بخش جداییناپذیر درمان است.انتقال راهبردهای ارتباطی به محیط خانه موجب تعمیم مهارتها، افزایش اثربخشی درمان و کاهش استرس خانواده میشود.
پیام پایانی
کودک شما توانایی یادگیری دارد، حتی اگر مسیر یادگیری او متفاوت باشد. گفتاردرمانی کمک میکند کودک صدای خود را، به هر شکلی که بتواند، به جهان برساند. شما در این مسیر تنها نیستید.
